Skip to content

Freakonomics kitabı hakkında notlar

25 Haziran 2009, ekleyen Ioannis Kronos

kitap, steven d. levitt ve stephen j. dubner'ın nasıl tanıştıklarını ve nasıl olup da ortak bir kitap yazmaları gerektiğine inandıklarını anlatarak girişi yapıyor. saçma sapan sorular soran gazetecilerden fazlasıyla sıkılan ve 40 yaş altı iktisatçılar arasında belki de en iyisi olarak kabul gören levitt farklı olduğunu düşündüğü ve tıpkı kendisi gibi sıradışı (!) olaylar arasında bağlantı kurmaya çabalayan gazeteci dubner'la birlikte ortak bir kitap yazmaya karar veriyor.
 
kitabın giriş kısmı oldukça uzun tutulmuş. kitabın başında belirtildiği üzere, kitap birleştirici bir tema üzerine kurulmamış. asıl amaçlanan günlük hayatta sıradan görünen olaylara iktisadi açıdan bakabilmek ve onu sorgulayabilmektir diyor. uzun bir ilk bölüm sonrası okuyucular, yazarların 'kitabın ne anlattığını sağlıklı bir şekilde paylaşmak' şeklinde bir kaygı taşıdığını kolayca sezecektir. bu kaygı ise oldukça anlaşılır zira kitap, iktisadi bir gözle yazılmış olsa da; sıradışı bir literatürü, sıradışı bir söylemle konu ediyor. makro ekonomik süreçleri ortaya çıkaran küçük argümanları ve/veya ortalama bir gözlüğe sahip sosyal çevre tarafından gözardı edilmiş fakat ilginç bir neden olabilecek küçük tutamak noktalarını hesaba katan bir tartışma niteliğinde. 
 
buraya kadar her şey kulağa hoş gelse de; (kitabın enteresan bir kitap olduğunu ve çok tartışma yaratacağı bilinerek hazırlanmış bir kitap olduğunu ve hatta enteresan düşünce egzersizleri içerdiğini bilerek söylüyoruz) (ve kitabın yönteminden dolayı mıdır nedir bilmem, aklımda sürekli 'agent provocateur' markasını çağrıştırdı) levitt ve dubner'ın 'rogue' kelimesinin içerdiği anlamlardan biri olan hilekar-üçkağıtçı bir modele büründüğünü düşünüyoruz. 

freakonomics: a rogue economist explores the hidden side of everything

(bkz: serbest çağrışım) 
(bkz:
 agent provocateur) 
(bkz:
 exotic)

mesela öğrencilerinin yüksek not alması neticesinde kredisi ve aldığı maaş yükselecek olan bir öğretmenin hile yapmak suretiyle öğrencilerine sınavın cevaplarını söyleyerek haksız kazanç elde etme girişimi ele alınıyor ve amerikan yaşamında (bkz: american dreamparanın ne kadar etkili bir hale geldiğini açıklanıyor.

ya da mesela her insanın sahip olduğu genel kanıların nasıl ortaya çıktığı ve uygulanan metodların sonuçları ele alınırken soru sorma yöntemi ve john kenneth galbraith'in genel kanılar üzerine soruşturmaları ele alınıyor. 
ardından abd'deki suç oranlarının artış sebepleri üzerine yapılan araştırma neticesinde, kullanımının suça teşvik ettiği bilinegelen crack-uyuşturucu dağıtımıyla ilgili bir araştırma yapmak isteyen üniversite öğrencisi venkatesh'in satıcılarla olan ilişkisi üzerinden ilerliyor. venkatesh'in, çeteye kendini kabul ettirip çete lideriyle yaptığı konuşmalar neticesinde örgütte nasıl bir ekonomik sistemin işlediğini ve altdüzey satıcıların, neden hala anneleriyle beraber yaşadığını veya örgütün tüm elemanlarının isteklerini - geleceğe dair beklentilerini göz önünde bulundurarak değerlendirmeye aldığı anlatılıyor. 
 
daha sonra, devlet politikalarının nasıl amacından sapabileceği ve halkın arzularının tatmin edilemeyebileceği, sosyalizm dönemi romanya'sı örneğiyle ele alınıyor, nicolae ceauşescu'nun nüfus planlamasıyla ilgili uygulamaya koyduğu politikalar ekseninde tartışılarak. 
sonrasında, iyi bir ebeveynin nasıl olması gerekeceği üzerinde duruluyor. bu başlıkta da, yapılan bir araştırmaya yer veriliyor. ebeveynlerin, çocukların gelişimine yaptığı katkının onlar için harcanan çabayla değil de, ebeveynlerin kendi durumları ile doğru orantılı olarak gelişme gösterdiği dile getiriliyor. 
son bölümdeyse, kitap içeriğinde ele alınan ırk, renk, sosyal statü ve kişisel karakterin, ebeveynlerin çocuklarına karşı ilk eylemi olan ad koyma sırasında nasıl etki ettiği yapılan araştırmalarla veriliyor. 

bu düşüncelerden hareketle, levitt ve dubner'ın ekonomide işleyen düzenin genellikle dikkat edilmeyen veya kolay görülmeyen taraflarının ortaya çıkarılmasına çabaladığı anlaşılıyor.
okuyucuyu sıkmamak ve ele alınan konuların dikkat çekiciliğini korumak adına sorular bölümler halinde dizilmiş. her başlığın içerisinde, ilk bakışta alakasız görünen farklı bir soruyla bağlantı kurulmuş. örneğin crack ile naylon çorap arasındaki bağlantı birdenbire tam da okuyucunun ilgisini canlı tutmak adına karşımıza çıkıveriyor. peki bir kadın çorabıyla, crack arasında nasıl bir ortaklık olabilir? 1939 öncesi kadınlar yalnızca kullanım süresi çok kısa olan, nazik ve pahalı ipekten yapılmış çorapları satın alabiliyorlarken, dupont seri şekilde naylondan yapılmış çorapları piyasaya sürdüğünde kadınların dünyasında yeni bir dönem başladı. bunu 1941 yılına gelindiğinde 64 milyon çift çorabın satılmış olmasından anlıyoruz ki o zaman abd'de o sayıda kadın yaşamıyordu bile. tıpkı crack gibi ucuz, kullanışlı ve kolay ulaşılabilen naylon çorap bir anda kitlelerin popüler tüketim maddesi oluvermişti. yada pahalı ve sınıfsal bir gösterge olan kokain yerine, benzeri bir işlevi olan crack gibi, bir tür yakın ikame dersek sanırız yanlış olmaz...

sonuç yerine

 
kitap, okuyucunun ilgisini iktisadi olaylar arasındaki basit ve etkileyici bağlantıları, matematiksel çözümlemelerden farklı bir yerde tutarak çekmeyi amaçlamış ve aslında ilgi başarılı da denebilir. zaten kitap yazarlarından levitt matematiksel analizle arasının iyi olmadığını (levitt ile ilk kez ortaklaştığımızı hissediyoruz) belirtiyor ve bambaşka bir iktisat dünyasının varlığına dair tasarımlarda bulunuyor. bunun dışında, iktisatla ilgilenmesek dahi hayatımızdaki popüler ifadesiyle 'butterfly effect'i farkettirmeyi amaçlayan kitap, herkese hitap ediyor. küçük, basit ve sıradan görünen şeylerin, aslında kitlesel boyutlarda ne gibi sonuçlara neden olabileceği mesajını doğrudan fark ettiriyor.
kitabın belki de en büyük faydası, sıradan ve belki de iktisat disipliniyle uyumsuz (!) bir iktisat öğrencisini sorgulamaya, araştırmaya, öğrenmeye itebiliyor olmasıdır. bağlı bulunduğumuz sosyal çevrede genel kabul gören davranışlarınarkasında yatan iktisadi ve/veya sosyoekonomik süreçleri anlamamıza ışık tuttuğu gibi, dolayımında bakış açımızı doğru düzgün ayarlayabilmemize de yardımcı oluyor. herkese iyi okumalar...

 

 

AdaptiveThemes